Mchakato wa utengenezaji wa mbegu za kiume kibayolojia unaitwa Spermatogenesis. Mchakato huu unafanyika ndani ya kende (korodani), hasa kwenye mirija midogo sana inayojulikana kama seminiferous tubules, na unachukua takriban siku 64 hadi 72 kukamilika.
Mchakato mzima unajumuisha hatua kuu nne zifuatazo:
- Kuzalishwa kwa Seli Mama (Mitosis)
Kwenye kuta za mirija ya korodani, kuna seli mama zinazoitwa Spermatogonia. Seli hizi hujigawa kwa njia ya mitosis ili kutengeneza seli nyingine zinazofanana nazo. Lengo la hatua hii ni kuhakikisha kuwa mwili hauishiwi na akiba ya seli mama za kuzalishia mbegu maisha yote ya mwanaume. Seli zinazochaguliwa kuendelea kuwa mbegu huitwa Primary Spermatocytes.
- Kupunguzwa kwa Vinasaba (Meiosis)
- Seli za mwili wa binadamu huwa na kromosomu (vinasaba) 46. Ili mtoto mtarajiwa apate kromosomu 23 kutoka kwa baba na 23 kutoka kwa mama, seli za mbegu lazima zigawanywe nusu:
- Seli ya Primary Spermatocyte hujigawa mara ya kwanza (Meiosis I) na kutengeneza seli mbili zinazoitwa Secondary Spermatocytes.
Seli hizi mbili hujigawa tena mara ya pili (Meiosis II) na kutengeneza seli nne zinazoitwa Spermatids. Katika hatua hii, kila seli moja ya Spermatid inakuwa na kromosomu 23 tu.
- Kubadilika Umbo (Spermiogenesis)
Seli za Spermatids katika hatua ya pili zinakuwa na umbo la duara na hazina uwezo wa kuogelea. Katika hatua hii ya Spermiogenesis, seli hizi zinabadilika umbo na kuwa na sehemu kuu tatu:
- Kichwa: Kina vinasaba (DNA) na kimeng’enya maalum mbele (acrosome) cha kusaidia kupenya kwenye yai la mwanamke.
- Sehemu ya Kati: Inasongwa na mitochondria ambayo inazalisha nishati (nguvu) ya kusaidia mbegu kutembea.
- Mkia: Unaoonekana kama mjeledi, unaosaidia mbegu kuogelea na kusonga mbele. Baada ya mabadiliko haya, seli sasa huitwa Spermatzoa (mbegu kamili).
- Kukomaa na Kuhifadhiwa (Maturation)
Ingawa mbegu sasa zina umbo kamili, bado hazina uwezo wa kuogelea zenyewe. Zinasukumwa kutoka kwenye mirija ya korodani hadi kwenye mrija wa juu wa korodani unaoitwa Epididymis.
Hapa ndipo mbegu zinapokaa kwa wiki kadhaa ili:
- Kukomaa kikamilifu.
- Kupata uwezo wa kuogelea (motility).
- Kuhifadhiwa zikisubiri muda wa kutoka wakati wa kilele cha tendo la ndoa (ejaculation).
Je, Nini Kinatokea Mbegu Zikishindwa Kukomaa?
Mbegu za kiume zikishindwa kukomaa vizuri (kushindwa kukamilisha hatua za mwisho kwenye mrija wa Epididymis), mwanaume hukabiliwa na tatizo la ubora hafifu wa mbegu. Hali hii kitaalamu huangukia kwenye matatizo ya uzazi yanayohusiana na muundo (morphology) na uwezo wa kusafiri (motility) wa mbegu.
Hapa chini ni mambo yanayotokea mbegu zikishindwa kukomaa:
- Kupoteza Uwezo wa Kuogelea (Poor Motility)
Mbegu zisizokomaa zinakuwa na mikia dhaifu au mifupi. Matokeo yake, zinashindwa kuogelea kwa mstari ulionyooka au kwa kasi inayotakiwa kupitia kwenye mfuko wa uzazi wa mwanamke ili kufikia yai. Zinaweza kuishia kuzunguka zunguka sehemu moja au kufa njiani kabisa.
- Muundo Mbaya wa Mbegu (Teratospermia)
Kukomaa ndiko kunakofanya mbegu kuwa na kichwa cha mviringo sawa na mkia uliojinyoosha vizuri. Mbegu zisizokomaa huwa na vichwa vikubwa sana, vichwa viwili, mikia miwili, au kukosa sehemu ya katikati inayozalisha nguvu. Mbegu zenye muundo huu mbaya haziwezi kupenya ukuta wa yai la mwanamke hata zikilifikia.
- Kushindwa Kurutubisha Yai
Kichwa cha mbegu iliyokomaa kina kofia maalum inayoitwa acrosome, ambayo hubeba vimeng’enya (kemikali) vya kuyeyusha ukuta mgumu wa yai la mwanamke. Mbegu isiyokomaa inakuwa haina kemikali hizi, hivyo ikifika kwenye yai inashindwa kupenya na kurutubisha.
- Mwili Kuzifyonza na Kuziharibu
Mwili una mfumo wa ulinzi unaotambua seli zilizofeli au zisizo na ubora. Mbegu nyingi zisizokomaa zinapobaki kwenye mrija wa epididymis kwa muda mrefu bila kufanya kazi, mwili huzivunja na kuzifyonza (reabsorption) kama uchafu mwingine wa seli.
- Ugumba kwa Mwanaume
Hii ndio athari kuu ya kijamii na kiafya. Hata kama mwanaume anatoa manii nyingi wakati wa kilele, kama asilimia kubwa ya mbegu hizo hazijakomaa (hazina spidi wala muundo sahihi), uwezekano wa kumpatia mwanamke ujauzito unakuwa mdogo sana au haupo kabisa.
Je, Nini Kinasababisha Zisikomae?
Mara nyingi mbegu zinashindwa kukomaa kutokana na:
- Joto kali: Kuvaa nguo za ndani zinazobana au kuoga maji ya moto sana mara kwa mara (korodani zinahitaji joto la chini kidogo kuliko la mwili).
- Mishipa ya Korodani Kuvimba (Varicocele): Mishipa ya damu ya korodani kuvimba na kuongeza joto ndani ya korodani.
- Maambukizi (Magonjwa ya zinaa/UTI): Kama vile ugonjwa wa kansa ya tezi dume au maambukizi kwenye mirija ya uzazi yanayozuia mbegu kukomaa vizuri.
- Ukosefu wa Lishe: Ukosefu wa madini ya Zinc, Selenium, na Vitamin C au E.
Je, Suluhisho Lake Ni Nini?
James Herbal Clinic tupo kwa ajili yako, kwani tunazo dawa za asili zenye uwezo wa kusaidia kuondoa tatizo hili kwa wepesi mkubwa.
Unahitaji huduma, unaweza kuwasiliana nasi kwa namba hizi: 0768 559 670/0712 181 626,
Arusha-Mbauda,
Karibu sana!